🌊 10 verzetsmensen opgehangen bij Slot Moermond Renesse ID 3

Schouwen-Duiveland werd in het najaar van 1944 nog niet bevrijd. De inwoners moesten wachten tot na de capitulatie in mei 1945. Via de bedrijfstelefoon van de Provinciale Zeeuwsche Electriciteits-Maatschappij (PZEM) in Zierikzee werd in het geheim contact gehouden met de geallieerden in het bevrijde deel van Zeeland. Op 6 december 1944 zou een aantal onderduikers van het eiland worden gehaald, onder wie een vlieger, een gedeserteerde soldaat en verzetslieden die nuttig zouden zijn voor de geallieerden. Deze poging mislukte en de mannen keerden terug naar hun onderduikadressen.

De volgende dag volgde een nieuwe poging, maar ook die liep mis. De geallieerde patrouille, die te laat arriveerde, werd opgemerkt door de Duitsers. De zeventien man die nog niet in veiligheid waren gebracht, liepen tegen een gealarmeerde Duitse patrouille aan. Na een vuurgevecht werden tien mannen aangehouden, onder wie de Armeense deserteur York. Zeven anderen wisten uit handen van de Duitsers te blijven. Gemeentesecretaris Cees Lazonder raakte tijdens het vuurgevecht zwaar gewond en werd naar het ziekenhuis gebracht. De overige mannen werden de volgende dag per boot naar Brouwershaven vervoerd.

Op de boot bevonden zich ook zeven Armeense militairen die eerder die maand Duitse militairen hadden vermoord. De mannen werden van hen gescheiden. York, de Armeense deserteur, vreesde het ergste. Hij wist zich los te maken van de reling waaraan hij was vastgebonden en sprong overboord. Diverse bronnen vermelden dat zijn vlucht is geslaagd. Omdat er echter een graf van hem bekend is, lijkt het erop dat hij toch om het leven is gekomen.

Via Ouddorp werden de gevangenen naar Middelharnis overgebracht en daar berecht. Alle acht mannen werden ter dood veroordeeld. De zeven Armeniërs werden in Middelharnis gefusilleerd. Van hen zijn alleen de voornamen bekend: Grisha, Ruben, Walodja, Gora, Sascha, Meirapet en Mratschik. De eerste vijf waren ingenieur, Meirapet was student en Mratschik was journalist.

Het doodvonnis van de acht mannen werd op zondag 10 december 1944 voltrokken bij Slot Moermond in Renesse. Ook I. van der Bijl, die eveneens ter dood was veroordeeld maar niets met deze actie te maken had, werd opgehangen. De zwaargewonde Lazonder overleed een dag later en werd vervolgens naast de anderen opgehangen. De lichamen moesten 24 uur blijven hangen. Familieleden en vijf inwoners uit elke gemeente op Schouwen-Duiveland werden gedwongen langs de lichamen te lopen.